Yenilerin hikâye yahut roman, eskilerinse mesel dediği eserlerin arkadaşlığı vardır. Anlatıcıyı dinlerken veyahut okurken hikâyedeki kahramanı, onunla arkadaş olur; uygun adım onu takip edersiniz.

Derdine ortak, sırrına vâkıf olarak neyin doğru veya neyin yanlış olduğunu onun dilinden ona söylemeye yeltenirsiniz. Oysa bilirsiniz ki, şuurunuza dikte ettiğiniz tecrübelerdir bütün bunlar. Yalnızlığın en kuytu hânesinde dönüp dolaşırken, bir mesel en yakın arkadaşınız olur. Hz. Musa’nın Hızır’ın peşinden koştuğu gibi, peşinden koşturursunuz meselin. Bir de bakarsınız ki, mesel sizin meseleniz olmuştur. Hayat yollarını arşınlar, onunla yoldaşlık edersiniz. Belki de bu durum Fuzuli’nin, “Dost vefasız, dünya merhametsiz, devir huzursuz, dert çok, derdimi paylaşan yok, düşman kuvvetli, talihim zavallı ve çaresiz” anlamında, “Dost bî-pervâ felek bî-rahm devran bî-sûkun / Dert çok hem-dert yok düşman kavi talih zebun” diye ifade ettiği yalnızlığın girdabında can simidi oluvermesindendir meselin. 

En çok esrik tarafına vurgunum bense meselin. Evet, esrik tarafı vardır mesel denizinin. Beni kendimden alır. Bir akış hâlinde olur şuurum. Kapayıp gözlerimi, uzaklaşırım aklın bulunduğu an ve mekândan. Gerçek bir arayış içinde kendimi sorgularken, sebep-sonuç ilişkisine dayanan mantık silsilesinden âzâde, âni hamleler ve sürprizlerle idrakin hududunu zorlarım. Söz gelimi, Bediüzzaman’ın, “Gel, ey muannid arkadaş! Bir tayyâreye, ya şarka veya garba, yani mâzi ve müstakbele giden bir şimendifere binelim. Şu mu’cizekâr zâtın, sâir yerlerde ne çeşit mu’cizeler gösterdiğini görelim” ifadeleri mekân ve zamandan soyutlayarak hâkikate yol açar bana. 

Bazen Dede Korkut Hikâyeleri’nde duraksıyorum meselâ. “Hânım Hey!” hitapları eşliğinde, türlü kozmik hikâyelerin yelpazesinde, “Oğuz’da Duha Kocaoğlu Deli Dumrul derler, bir er vardı” gibisinden hayal kanatlarıyla İslâm’ın ilk kabulünün munis manzaralarında gezinirim. Dahası, İslâm’ın dümteklerinin ağır ve kararında topluma yayılışına, Bostan’ında şâhit olurum Sâdi’nin: “Bir buluttan denize bir damla su damladı. Denizin büyüklüğünü, uçsuz bucaksızlığını gören damla çok utandı ve şöyle dedi: Denizin bulunduğu yerde ben kim oluyorum? Doğrusuna bakılacak olursa, o varken ben yokum. Su damlası kendisini hakir gördüğünden sedef onu bağrına basıp naz ile besledi; felek de onu öyle yükseltti ki, padişahların taçlarına lâyık bir inci oldu. Hâsılı bu yüceliği kurumsuz olmakla buldu. Yokluk kapısını çaldığı için, var oldu.”

“Budur” derim gönül medeniyetinin mesel denizinden ilmek ilmek inşa edilişi. Yunus Emre dokunuyor dilime: “Hak bir gönül verdi bana / Ha demeden hayrân olur”… Esrikliğim başımda duman, “Muhabbet bahrinin gavvası (dalgıcı) oldum” bir an. Leyla’sını gördüm Mecnun’un, “Mevlâ” diye yükselen niyazında. “Öyle sermestem ki, dünya nedir bilmezem / Ben kimim sâki olan kimdir, mey u sahba nedir” diye esriyen gönlüme ney dokundu selâmet sahilinden: “Dinle neyden, ki hikâyet etmede / Ayrılıklardan şikâyet etmede…”

Dönüyorum Mevlevî gibi mesel denizinin hayal burçlarında. Gözlerimi açarken ben, hisseler kalıyor avuçlarımda. Anlıyorum o an: Şark hülâsa temsil… Ve temsillerden fışkırıyor hakikat.