Referandum tarihini 12 Eylül’e denk getiren hükümet, kampanyasını da büyük ölçüde darbecilerden hesap sorulacağı sloganına oturtmuştu. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın gözleri yaşararak mektuplar okuduğu bir kampanya sürecine tanık olmuştuk. Darbecilerden hesap sormak, sanki referandumun birinci hedefiydi. Aradan dün itibarıyla tam 3 ay geçti. Geçen sürede, bir görevsizlik kararı verilmesi dışında hiçbir gelişme olmadı. Okurlarımız için bu süreci ana hatlarıyla şöyle hatırlatalım:

Tek dosyada birleşti
-  1980 askeri darbesine imza atan dönemin Genelkurmay Başkanı Kenan Evren ve kuvvet komutanları hakkındaki ilk inceleme, 12 Eylül’deki anayasa değişikliğinden önce 2009’da yapıldı. Ankara Cumhuriyet Başsavcıvekili Nuri Yiğit, 25 Mart 2009 tarihinde, Evren ve arkadaşları hakkında geçici 15. madde nedeniyle soruşturma yapılamayacağına karar verdi.
-  12 Eylül 2010’daki referandumla darbecilerin yargılanmasını engelleyen geçici 15. madde kaldırıldı. 13 Eylül’den itibaren Türkiye’nin dört bir yanından suç duyuruları bombardımanı başladı.
-  Özel Yetkili Ankara Cumhuriyet Başsavcıvekili Hamza Keleş, 36 suç duyurusunu tek dosyada birleştirdikten sonra 27 Eylül’de beklenenin aksine işlem yapmayarak görevsizlik kararı verdi.
-  Kararda, şikayetçilerin, dilekçelerinde; 12 Eylül 1980 ve 7 Aralık 1983 arasında Evren ve kuvvet komutanlarının ülke yönetimine el koydukları, belirtilerek, sorumlular hakkında yasal gereğinin yapılmasını talep ettikleri kaydedildi. Ancak Evren ve arkadaşlarına isnat edilen suçlamanın, suç tarihi itibariyle sonradan kurulan özel yetkili mahkemelerin görevine girmediği, bu nedenle görevsizlik kararı verildiği belirtildi.
-  Görevsizlik kararı aynı gün, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’na elden teslim edildi. Ancak başsavcılık makamının boş olması nedeniyle soruşturmayla ilgili karar verilmedi.

Bir de mahkeme tartışması
Bu süreçte “darbecileri kimin yargılayacağı” tartışması çıktı. Anayasa paketinde, kuvvet komutanları ve genelkurmay başkanlarının Yüce Divan’da yargılanacağı hükmünün de yer alması, “darbecilerin de Yüce Divan’da yargılanması gerekir” tezinin ortaya atılmasına neden oldu. Özel Yetkili Savcılığın görevsizlik kararı vermesi, bu düşünceyi pekiştirdi. Yargılamanın Yüce Divan’da yapılmasına karar verilmesi halinde, iddianameyi kimin hazırlayacağı ise hala belirsiz. Hukukçular, askeri savcılığın, Ankara Başsavcılığı’nın, Yargıtay Başsavcılığı’nın ya da TBMM’nin iddianameyi hazırlayabileceğini farklı argümanlarla savunuyor.
Bu süreçte, hükümet cephesinden somut tek görüş beyanı Meclis Anayasa Komisyonu Başkanı Burhan Kuzu’dan geldi. Kuzu, “O günkü DGM’lerin bugünkü karşılığı özel güvenlik mahkemeleri. İdam cezasına o gün kim bakıyorsa bugün o bakar. Yargı topu başkasına atmasın. Biz maddeyi kaldırdık, buyrun yargılayın. Zannetmeyin ki bu dava kabul edilirse yargılanacak olan sadece Evren ve arkadaşlarıdır. O dönemde milletvekili olanlar, bakanlar, bürokratlar aklınıza hangi makam geliyorsa yargılanır” dedi.
Adalet Bakanı Sadullah Ergin ise geçen hafta, “Evren’i yargılayacak mısınız?” sorusu üzerine, “Mahkemeler arasında yetki ihtilafı var. Bunu çözmek için çalışıyorlar. Sürecin sonunu beklememiz gerekiyor” diye konuştu. 

Daha zamanaşımı var
HSYK, 5 Kasım 2010 günü Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’na İbrahim Ethem Kuriş’i atadı. Kuriş’in darbe dosyasını geçtiğimiz günlerde Başsavcıvekili Yiğit’e tevzi ettiğini öğrendik. Dolaşmaktan başı dönen dosya, şimdi Yiğit’in önünde akıbetini bekliyor. Yiğit, öncelikle hangi savcılığın görevli olduğuna karar verecek. Bu aşamadan sonra da iş bitmiyor. Çünkü yargı, asıl kritik konuyu, yani darbe suçunun zamanaşımına girip girmediğini incelemedi bile. Savcı Yiğit, göreve ilişkin hemen bugün bir karar verse bile daha zamanaşımı konusundaki tartışmanın sonucunu bekleyeceğiz. Çünkü kimi hukukçular “zamanaşımı doldu”, kimileri “referandum sonucunun yayımlandığı gün başladı” diyor.
Ak Parti hükümeti tecrübesi bize, iktidarın hassasiyetleriyle, yargınınkinin nasıl paralel seyrettiğini hep gösterdi. Nedense 12 Eylülcüler’le ilgili olarak bu süreci henüz yaşamış değiliz. Hükümet darbecileri çabuk mu unuttu ne?